ไขความลับ ISBN บาร์โค้ดหลังหนังสือคืออะไร และขอได้ที่ไหน

ไขความลับ ISBN บาร์โค้ดหลังหนังสือคืออะไร และขอได้ที่ไหน เวลาไปซื้อหนังสือแล้วเห็นพนักงานยิงที่บาร์โค้ด เคยสงสัยไหมว่าแล้วหนังสือทุกเล่มบาร์โค้ดจะซ้ำกันหรือเปล่า บาร์โค้ดมีประโยชน์แค่เอาไว้ขายหรือมีประโยชน์มากกว่านั้น บทความนี้เรียบเรียงและอ้างอิงพอสมควรหยิบหนังสือใกล้มือคุณแล้วมาหาความลับกันเลย (.-.) เลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ (International Standard Book Number) คือเลขรหัสสากลที่กำหนดขึ้นใช้สำหรับสิ่งพิมพ์ประเภทหนังสือทั่ว ๆ ไป มีความมุ่งหมายเพื่อให้เป็นเอกลักษณ์ของหนังสือแต่ละชื่อเรื่อง เพื่อความสะดวก ถูกต้องในการควบคุมข้อมูลสิ่งพิมพ์ในด้านการสั่งซื้อ การแลกเปลี่ยน การบริการ เมื่อกำหนดให้หนังสือไปแล้ว ห้ามนำกลับมาใช้ซ้ำอีกโดยเด็ดขาด (สำนักหอสมุดแห่งชาติ, 2563) รหัสหนังสือถูกสร้างขึ้นในสหราชอาณาจักรในปี พ.ศ. 2509 โดยบริษัทผู้จัดพิมพ์และขายหนังสือ ดับเบิลยู เอช สมิธ และถูกเรียกว่า เลขมาตรฐานหนังสือ (Standard Book Numbering หรือ SBN) ต่อมา มีการนำ SBN มาใช้เป็นมาตรฐานสากล ISO 2108 ในปี พ.ศ. 2513 รหัสมาตรฐานที่คล้ายกัน หมายเลขมาตรฐานสากลประจำวารสาร (the International Standard Serial Number หรือ ISSN) ใช้สำหรับนิตยสารที่ออกตามกำหนดเวลา (วิกิพีเดีย สารานุกรรมเสรี, 2563)

ประมาณปี ค.ศ. 2002 ISO เริ่มตระหนักว่าสิ่งพิมพ์ในลักษณะที่ให้สารสนเทศแบบเดียวกับหนังสือมีปริมาณสูงขึ้นมากโดยมีถึง 160 ประเทศทั่วโลกที่ใช้ระบบ ISBN และในปี ค.ศ. 2006 มีการตีพิมพ์หนังสือออกมาถึง 190,000 รายการ ดังนั้นเลข ISBN ที่กําหนดไว้เพียง 10 หลักแต่เดิมจึงไม่เพียงพอสําหรับการใช้งานนอกจากนั้นเพื่อเป็นการปรับรูปแบบของเลข ISBN ให้เข้ากับระบบ EAN.UCC ซึ่งเป็นระบบบาร์โค้ดของสินค้าที่เชื่อมโยงกันได้ทั่วโลก (EAN.UCC หมายถึง EuropeanArticle Numbering – Uniform Code Council คือระบบ EAN ของยุโรปซึ่งใช้เลข 13 หลักรวมกับระบบ UPC หรือ Universal Product Code ที่ใช้เลข 12 หลักของอเมริกาเหนือ) ด้วยเหตุนี้ ISO จึงเห็นควรกําหนดให้เลข ISBN มีความเพียงพอและเป็นมาตรฐานสากลมากยิ่งขึ้นในที่สุดได้กําหนดออกมาเป็นหัวข้อ ISO 2108 : 2005Information and Documentation – Internationalstandard book numbering (ISBN) ฉบับที่ 4 (Fourthedition) กําหนดเป็นเลข ISBN ระบบใหม่คือ ISBN-13 เสร็จเมื่อเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 2005 (สุดใจ ธนไพศาล, 2555)

ISBN คือ

ซึ่งส่วนประกอบรหัส ISBN 13 หลักนั้นแบ่งออกเป็น 5 ส่วน

ส่วนที่ 1 จะขึ้นต้นด้วยรหัสของ European Article Numbering-Uniform Code Council คือ 978 หรือ 979

ส่วนที่ 2 รหัสประเทศ โดยสำหรับประเทศไทย ในหนังสือเล่มเก่าจะใช้ 974 แต่เนื่อด้วยรหัสส่วนที่ 3 เต็มจำนวนแล้ว จึงได้กำหนดรหัสชุดใหม่เป็น 616 จากการตรวจสอบที่เว็บไซต์ International ISBN Agency พบว่าได้มีรหัสชุด 611 เตรียมไว้ถ้าหากรหัสชุด 616 เต็มคาดการณ์ว่าก็จะมีการเปลี่ยนไปใช้ 611 เป็นรหัสในส่วนที่ 2 สำหรับประเทศไทย

ส่วนที่ 3 รหัสสำนักพิมพ์ เช่นสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยนเรศวร ใช้ 616

ส่วนที่ 4 รหัสชื่อเรื่อง เป็นลำดับของสิ่งพิมพ์ที่ผลิตจากสำนักพิมพ์นั้น ๆ

ส่วนที่ 5 เลขตรวจสอบ ใช้ตรวจในระบบคอมพิวเตอร์จากการคำนวณเลข 12 ตำแหน่ง ของส่วนที่ 1-4

การคำนวณเลขตรวจสอบของ ISBN หลักสุดท้าย

International ISBN Agency ได้มีคู่มืออย่างเป็นทางการ ซึ่งบอกถึงการคำนวณเลขตรวจสอบหลักสุดท้ายของ ISBN 13 หลัก โดยเป็นเลขตัวสุดท้ายของ ISBN จะต้องอยู่ในช่วงตั้งแต่ 0 ถึง 9 โดยใช้การคำนวณเลขคณิตมอดุลาร์

สูตรการคำนวณ

ISBN คือ

เรามาลองหา ISBN หลักที่ 13 จากสูตรกัน ตัวอย่าง ISBN 12 หลักแรกคือ 978-616-426-161

จากสูตร

9 × 1 + 7 × 3 + 8 × 1 + 6 × 3 + 1 × 1 + 6 × 3 + 4 × 1 + 2 × 3 + 6 × 1 + 1 × 3 + 6 × 1 + 1 × 3 = 103

103 ÷ 10 = 10 เศษ 3

r = 10 – 3 = 7

ดังนั้น ISBN หลักที่ 13 คือ 7 นั้นเอกก็จะได้เป็น 978-616-426-161-7

เมื่อเรารู้ที่ไปที่มาของ ISBN กันแล้ว ๆ เราจะไปจอเลข ISBN ได้จากไหนล่ะ และจะต้องมาคำนวณด้วยสูตรด้านบนอีกหรือเปล่าคำตอบคือไม่ต้องคำนวณเองเลข ISBN เราไม่สามารถออกเองได้จะต้องขอจากสำนักหอสมุดแห่งชาติ ซึ่งก็สะดวกสบายครับไม่ต้องขับรถไปขอกรอกเอกสารถึงสำนักงานเพราะเข้าขอผ่านระบบอนไลน์กันจ้า ชื่อว่า ระบบจดแจ้งการพิมพ์ / ISSN / ISBN / CIP สำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร http://www.e-service.nlt.go.th/ เพียงสมัครสมาชิกแล้วส่งเอกสารการขอจัดพิมพ์ก็ได้เลขมาเลยไม่ต้องคำนวณให้ปวดหัว

ISBN คือ

แต่ตามพระราชบัญญัติจดแจ้งการพิมพ์ พ.ศ. 2550 กำหนดว่า สำนักพิมพ์หรือผู้พิมพ์ สิ่งพิมพ์ซึ่งเป็นหนังสือหรือสิ่งพิมพ์ที่บันทึกด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ ต้องส่งหนังสือหรือสิ่งพิมพ์จำนวน 2 ฉบับ ให้หอสมุดแห่งชาติภายใน 30 วัน นับแต่วันเผยแพร่ เพื่อนำไปให้บริการค้นคว้าในหอสมุดแห่งชาติ 1 ฉบับ และอีกฉบับเก็บเข้าสู่คลังสิ่งพิมพ์แห่งชาติ เพื่อเ็ป็นหลักฐานการพิมพ์ของชาติ รวมทั้งใช้เป็นหลักฐานในชั้นศาลกรณีเกิดการละเมิดลิขสิทธิ์ (สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.), 2550)

เอกสารอ้างอิง

วิกิพีเดีย สารานุกรรมเสรี. (2563). เลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ ISBN. สืบค้น 15 มีนาคม 2563,
///////จาก
https://th.wikipedia.org/wiki/เลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ
สุดใจ ธนไพศาล. (2555). แวดวงหนังสือกับรหัสสากล ISBN-13. วารสารศูนย์บริการวิชาการ, 15(4). 37-40.
///////สืบค้นจาก https://home.kku.ac.th/uac/journal/year_15_4_2550/07_15_4_2550.pdf

สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.). (2563). การจดแจ้งการพิมพ์ตามพระราชบัญญัติจดแจ้ง
///////การพิมพ์ พ.ศ. 2550.
สืบค้น 15 มีนาคม 2563, จาก https://www.nstda.or.th/th/nstda-knowledge/2907-printing-act
สำนักหอสมุดแห่งชาติ. (2563). เลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ ISBN. สืบค้น 15 มีนาคม 2563,
///////จาก https://www.nlt.go.th/th/บริการ/เลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ-isbn
International ISBN Agency. (2563). Find an agency. Retrieved 15 March 2020, from
///////https://www.isbn-international.org/agencies
Paperyard ร้านหนังสือเปเปอร์ ยาร์ด. (2561). ความหมายของ ISBN. Retrieved 15 March 2020, from
///////https://www.isbn-international.org/agencies
Wikipedia, the free encyclopedia. (2563). International Standard Book Number. Retrieved 15
///////March 2020, from https://www.facebook.com/paperyardbooks/photos/เป็นความสงสัยที่ไม่น่าสงสัยส่วนตัวของแอดเอง
///////ตอนเริ่มทำร้านหนังสือ-แล้วมองปกหลังไป/527267804314851/

Summary
ไขความลับ ISBN บาร์โค้ดหลังหนังสือคืออะไร และขอได้ที่ไหน
Article Name
ไขความลับ ISBN บาร์โค้ดหลังหนังสือคืออะไร และขอได้ที่ไหน
Description
เลขมาตรฐานสากลประจำหนังสือ (International Standard Book Number) คือเลขรหัสสากลที่กำหนดขึ้นใช้สำหรับสิ่งพิมพ์ประเภทหนังสือทั่ว ๆ ไป มีความมุ่งหมายเพื่อให้เป็นเอกลักษณ์ของหนังสือแต่ละชื่อเรื่อง เพื่อความสะดวก ถูกต้องในการควบคุมข้อมูลสิ่งพิมพ์ในด้านการสั่งซื้อ การแลกเปลี่ยน การบริการ
Author
Publisher Name
สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยนเรศวร
Publisher Logo